Üreme Hakları ve Cinsel Haklar Bildirgesi

Üreme hakları ve cinsel haklar bildirgesi içerisinde kadın yaşam, özgürlük, eşitlik, mahremiyet, bilgilenme ve eğitim, evlenme ve aile kurma konularında seçim yapma, çocuk sahibi olup olmamaya karar verme, sağlık bakımı alma ve sağlığın korunması, bilimsel gelişmelerden yararlanma, toplanma özgürlüğü ve siyasete katılma ve işkence ve kötü muameleden özgür olma hakkı bulunmaktadır.
Yaşama hakkı maddesinde “hiçbir kadının yaşamı gebelik nedeniyle tehlikeye atılmamalıdır. Bu hak, öncelikle önlenebilecek ölümlerde önem kazanmaktadır” denmekte ve erken yaşta olan gebelik ve doğumların önlenmesi ile hem anne hem de bebek ölüm riskinin azalacağı vurgulanmaktadır.
Bu bildirgenin özgürlük hakkı maddesinde bireylerin, başkalarının haklarına saygı göstermek koşuluyla, cinsellik ve üreme yaşamlarını sürdürme ve kontrol etme hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.
Eşitlik hakkı maddesinde ise, tüm insanların özgür, onurlu ve eşit haklara sahip olarak doğduğu, kadınların yasalar, yönetmelikler, gelenekler, uygulamalar, sosyal ve kültürel davranış biçimleri yönünden erkeklerle eşit olması vurgulanmıştır. Hiç kimsenin, cinsel ve üreme yaşamında, sağlık bakımı ya da sağlık hizmetlerinden yararlanmada ırk, renk, cinsiyet ya da cinsel tercih, medeni durum, aile konumu, yaş, dil, din, siyasi ya da diğer görüşler, ulusal ya da sosyal köken nedeniyle ayrımcılığa tabi tutulamayacağıdır. Üreme sağlığı, cinsel sağlık ve haklarına ilişkin bilgi, danışmanlık hizmetlerini de kapsayan sağlık ve refahlarını güvence altına alacak bilgi ve eğitime ulaşmakta eşit haklara sahip olduğu belirtilmiştir. Bilgilendirme ve danışmanlığın da içinde yer aldığı tüm cinsel sağlık ve üreme sağlığı hizmetlerinde mahremiyet ve kişisel bilgilerin gizli kalması sağlanması bu bildirgenin mahremiyet hakkı maddesinde vurgulanmıştır. Bilgilenme ve eğitim hakkı maddesinde ise, tüm bireylerin cinsel sağlık, hakları ve sorumluluklarıyla ilgili kararlarını tam, özgür ve bilinçli vermelerini sağlayacak yeterli eğitim ve bilgiyi edinme hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Evlenme ve aile kurma konularında seçim yapma hakkı maddesinde, tüm bireylerin, tam, özgür ve bilinçli olurları dışında evlendirilmekten korunma hakkına sahip olduğu vurgulanmıştır. Özellikle ülkemiz ve Dünya'da bazı ülkelerin yaşadığı 18 yaşın altında erken yaşta evliliklerin, özellikle eğitim, ekonomik, otonomi, fiziksel ve psikolojik sağlık yönünden, kadınların gelişmelerinde olumsuz etkileri olması nedeniyle genç kızların kişilik hakkına saldırı olarak belirtilmiştir.
Bilindiği gibi erken yaşta evlilikler, genç kızların eğitim hakkını engellenmekte, bu durumda kadınların sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkını sınırlanmaktadır. Tüm bireylerin sahip olacakları çocuk sayısını ve çocukları arasındaki zaman aralıklarını özgürce ve sorumluluğunun bilincinde olarak kararlaştırma ve bunun için gereken bilgi, eğitim alma ve yöntemleri öğrenme hakkı olduğu “Çocuk sahibi olup olmamaya karar verme hakkı” maddesinde ele alınmıştır. Sağlık bakımı alma ve sağlığın korunması hakkı maddesinde, tüm bireylerin elde edebileceği en yüksek standartta fiziksel ve ruhsal sağlığa sahip olma hakkı olduğu belirtilmiş ve bu bağlamda tüm bireylerin; cinsel sağlık ve üreme sağlığı da dahil, bütün bakım hizmetlerinde ulaşabilecek en yüksek nitelikte hizmet alma hakkına sahip olduğu vurgulanmıştır. Bu hizmet, gebeliğin güvenli sonlandırılması dahil, doğurganlığı düzenleyen tüm yöntemler ile infertilite ve AİDS de dahil olmak üzere cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların tanısı ve tedavisini de içermektedir. Tüm bireyler, infertilite, gebeliğin önlenmesi ve gebeliğin sonlandırılmasın da kapsayan konularda üreme sağlığı teknolojisinden yararlanma hakkına sahip olduğu, bilimsel gelişmelerden yararlanma hakkı maddesinde belirtilmiştir.
Toplanma özgürlüğü ve siyasete katılma hakkı maddesinde ise, tüm bireylerin toplanarak; cinsel sağlık, üreme sağlığı ve haklarını savunma hakkına sahip olduğu vurgulanmıştır.
İşkence ve kötü muameleden özgür olma hakkı maddesinde tüm bireylerin, işkence veya acımasız, insanlık dışı ya da aşağılayıcı davranış ya da cezalardan, ayrıca özgür iradesi ve bilgisi dışında uygulanan tıbbi veya bilimsel işlemlerden özgür olma hakkı olduğu belirtilmiştir. Ayrıca bu maddede tüm çocukların, her türlü sömürüden, çocuk fahişeliğinden ve her türlü cinsel istismar, taciz ve saldırıdan, yasa dışı cinsel etkinliklere, fahişelik ya da diğer yasa dışı cinsel sömürü uygulamalarına katılmaktan ve pornografik gösteri ya da yayınlar için sömürüden korunma hakkına sahip olduğu vurgulanmıştır.
Aralarında ülkemizin de bulunduğu pek çok ülke tarafından tanınmış ve kabul edilmiş bu hakların yaşama geçirilmesine bireylerin yapabilecekleri katkı, ilkelerin bilincinde olarak sağlık hizmet birimlerinden bu doğrultuda hizmet talep etmektir.